आतड्याचा आजारापासून बचाव करण्यासाठी 'हे' उपाय करा...


आतड्यातील अनियमितता म्हणजे मलविसर्जनावरील नियंत्रण संपुष्टात येणे. कधीकधी होणा-या गळतीपासून याची सुरुवात होते आणि त्यानंतर आतड्यांमध्ये होणा-या हालचालींवरील नियंत्रण संपुष्टात येते. पाठीच्या कण्याला दुखापत झाल्यानंतर किंवा गुदाशयावरील शस्त्रक्रियेदरम्यान झालेल्या गुंतागुंतीमुळे हा विकार होण्याची शक्यता असते. आतड्यांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी मलाविसर्जनाबाबत जाणीव होण्याची आणि त्याला जाणीवेला प्रतिसाद देण्याची शारीरिक आणि मानसिक क्षमता आवश्यक असते. त्यासाठी गुदाशय, गुदद्वार, ओटीपोटीचे स्नायू आणि मज्जासंस्थेने व्यवस्थित कार्य करणे आवश्यक असते.

प्रौंढाचा विचार केल्यास आतड्यांवरील नियंत्रण कमी होण्याचा त्रास महिलांना अधिक प्रमाणात होतो. गुदद्वाराची नलिका आणि स्फिन्क्र (गुदद्वार समाकुंचनी) भागातील नसा आणि स्नायूंना इजा झाल्याने हा विकार उद्भवू शकतो. मलाशय आणि मेंदूला जोडणा-या नसांमध्येदेखील समस्या असू शकते. त्यामुळे गुदाशयामध्ये मल असल्याची जाणीव शरीराला होत नाही. त्यामुळे स्फिन्क्र भागातील नसांवर नियंत्रण ठेवणे कठीण होते. पाठीच्या कण्याला किंवा स्ट्रोकमुळे झालेल्या दुखापतींमुळे नसांना इजा पोहोचू शकते. कधी कधी प्रसूतीच्या वेळी झालेल्या आघातामुळे श्रोणीभागात निर्माण झालेल्या समस्यांमुळे आतड्यांवरील संयम गमावला जाऊ शकतो. योनीमागार्तून मूल जन्मल्यानंतर गुदाशयातील स्फिन्क्र किंवा त्या भागातील नसांवर परिणाम होतो. त्यामुळेच आतड्यांमधील अनियमितता पुरुषांच्या तुलनेत महिलांमध्ये दुपटीने आढळून येते.

तीव्र बद्धकोष्ठतेमुळे गुदद्वार आणि आतडे कमकुवत होते. यामुळेदेखील आतड्यांमध्ये अनियमितता येते. गुदद्वार आणि आतडे कमकुवत झाल्याने अतिसार आणि मलगळती होण्याचादेखील धोका असतो. तीव्र रेचकांचा वापर, मोठ्या आतड्याचा काही भाग काढून टाकणे किंवा आतड्यांवरील शस्त्रक्रिया, मलमार्ग भरल्याबद्दल जाणीव न होणे, मानसिक समस्या, स्त्रीरोग, पुरस्थग्रंथी किंवा गुदद्वाराची शस्त्रक्रिया, मुलाला जन्म देताना गुदद्वाराला झालेली दुखापत, आघातामुळे नसा आणि स्नायूंना झालेली इजा, ट्युमर किंवा रेडिएशन यामुळेही आतड्यांच्या नियंत्रणावर परिणाम होऊ शकतो.

कधीकधी गंभीर स्वरुपाच्या अतिसारामुळे मलवाहिनीवरील नियंत्रण सुटल्यामुळे, मूळव्याध किंवा मलमार्गच्या प्रारंभीच्या भागावर झालेल्या दुखापतींमुळे, ताण किंवा अपरिचित वातावरणामुळेदेखील आतड्यांमध्ये अनियमितता येते. आतड्यांमधील हालचाली सुरळीत राहण्यासाठी मलमार्ग आणि गुदद्वार यांच्यातील नसा आणि स्नायूंमध्ये समन्वय आवश्यक असतो. ज्यावेळी गुदद्वार आतड्यांमध्ये हालचाल होऊ देते, त्यावेळी स्फिन्क्रचे नियंत्रण असते. मात्र यातील एखादा अवयव योग्यपणे काम करत नसल्यास आतड्यांमध्ये अनियमितता निर्माण होऊ शकते.

जर तुम्हाला घरातील लहान मुलामध्ये किंवा प्रौढ व्यक्तीत मल नियंत्रण नसल्याचे आढळून आल्यास तातडीने डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. कधीकधी आतड्यांच्या नियंत्रणाच्या अभावी त्वचेत जळजळ निर्माण होते. यासोबतच त्वचेवर फोडदेखील येतात. आतड्यांवरील नियंत्रण असलेल्या व्यक्ती भीतीमुळे आणि लाज वाटत असल्याने सामाजिक कार्यांमध्ये सहभाग घेत नाहीत. औषधे, शस्त्रक्रिया यांच्यामुळे आतड्यांवरील अनियंत्रणावर उपचार शक्य आहेत.

आतड्यांवरील अनियंत्रणावर उपचार करताना त्यामागील कारणांचा शोध घेणे महत्त्वाचे आहे. गुदद्वार आणि ओटीपोटाचे स्नायू मजबूत करण्याचे आणि आतड्याचे कार्य सुरळीत ठेवण्याचे अनेक उपाय आहेत.

अनेकदा स्नायू आणि नसा पूर्ववत करुन आणि स्नायू उत्तेजित करुन आतड्यांवरील अनियंत्रण टाळता येते. इतर देशांमध्ये हे अनियंत्रण टाळण्यासाठी स्नायू उत्तेजित केले जातात. वैद्यकीय इलेक्ट्रिकल उत्तेजन प्रक्रियेतून नसा उत्तेजित केल्या जाऊ शकतात. अनियंत्रणावर उपचार करण्यासाठी वापरली जाणारी ही पद्धत अद्याप उपलब्ध झालेली नाही. अनेकदा आतड्यांमधील अनियमिततेमुळे लोकांना लज्जास्पद वाटते. वाढत्या वयाच्या तक्रारी म्हणून लोक याकडे बघतात. मात्र काही नव्या पद्धतींमुळे लक्षणे थांबवली जाऊ शकतात आणि परिस्थिती पूर्ववत होऊ शकते. वैद्यकीय उपायांनंतरही अनियमितता कायम राहिल्यास, शस्त्रक्रियेचा पर्याय निवडता येऊ शकतो. दुखापत झाली असल्यास ओटीपोटाच्या नसांसह स्फिन्क्रवर उपचार केले जाऊ शकतात.

आतड्यांमधील अनियमितता टाळण्यासाठी योग्य आहार अतिशय आवश्यक आहे. दररोज २० ते ३० ग्राम तंतूमय पदार्थांचे सेवन केल्यास त्यामुळे मल अवजड होते आणि त्यामुळे नियंत्रित केले जाऊ शकते. कॅफिनचे सेवन टाळल्यास अतिसार रोखला जाऊ शकतो. यासोबतच बद्धकोष्ठतेचा त्रास टाळण्यासाठी दररोज भरपूर पाणी प्या. व्यायाम केल्यामुळेही आतड्यांमधील अनियमितता टाळता येऊ शकते. मूत्रावर नियंत्रण आणण्यासाठी केगेल व्यायाम (ओटीपोट, श्रोणीभागाचे व्यायाम) करता येऊ शकतो. यामुळे ओटीपोटाचे स्नायू मजबूत होतात आणि आतड्यांमधील अनियमितता कमी करतात. योग्यवेळी आतड्याच्या हालचालींसाठी आवश्यक व्यायाम केल्यास अनियमितता टाळता येऊ शकते.

Take 'this' solution to prevent bowel disease
थोडे नवीन जरा जुने